સંગીતના રસિયાઓ માટે સ્માર્ટફોને રીતસર સ્વર્ગના દરવાજા ખોલી આપ્યા છે! સંગીતનાં વિવિધ પાસાં શીખવતી અનેક એપ્સ અને સાઇટ્સ, યુટ્યૂબ પર ટ્યુટોરિયલ્સનો પાર વગરનો ખજાનો, વોકલ કે ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટની પ્રેક્ટિસ કરવા માટે પાછી બીજી કેટલીય એપ્સ, ખાસ સંગીતના શોખીનો માટેના સોશિયલ મીડિયા જેવી સાઇટ્સ અને એપ્સ પણ અલગ.

આ બધાની સાથે, તમને માત્ર સંગીત સાંભળવાનો શોખ હોય, જ્યારે તક મળે ત્યારે ઓફિસ કે રસોડામાં કામ કરતાં કરતાં, સ્કૂલ-કોલેજનો અભ્યાસ કરતાં કરતાં, જિમમાં કે ગાર્ડનમાં બ્રિસ્ક વૉક કરતી વખતે… જ્યારે જેવો મ્ૂડ એવું મ્યુઝિક પીરસતી અનેક એપ્સની હવે આપણને ભેટ મળી છે.

પરંતુ આ જ વાતના બીજા એક પાસા તરફ પણ ધ્યાન આપવા જેવું છે. સંગીત અને એનો શોખ પોતે અમૂલ્ય છે, સ્માર્ટફોનમાં એ શોખ પૂરો કરવામાં, સંગીતની મધુર દુનિયામાં ખોવાઈ જવામાં ભલે કોઈ ખર્ચ ન થતો હોવાનું લાગે, પણ કંઈક ખર્ચ થાય છે ખરું – ડેટા! જે ધીમે ધીમે ફરી મોંઘો થતો જાય છે.

આપણી પાસે બિલકુલ અલિમિટેડ ડેટા પ્લાન હોય કે ઘર-ઓફિસમાં વાઇ-ફાઇ હોય તો તો ખાસ ચિંતા નહીં, એમ ન હોય તો મ્યુઝિક એપ્સ આપણા ડેટા પ્લાન પર જબરી ભીંસ લાવી શકે છે. એ જ કારણે સ્ટ્રીમિંગ, ડાઉનલોડિંગ જેવી પાયાની બાબતો ઉપરાંત, જરૂર મુજબ ઓડિયો ક્વોલિટીનાં સેટિંગ્સ પણ સમજવાં જરૂરી છે.

બીજી પણ એક વાત – અત્યાર સુધી આપણને વિવિધ મોબાઇલ કંપની તરફથી કોઈ ને કોઈ મ્યુઝિક એપના પ્રીમિયમ પ્લાન્સનો મફત લાભ મળતો રહ્યો છે, પરંતુ હવે તેમાં બદલાવ આવશે.

જો તમે એરટેલની મોબાઇલ સર્વિસનો ઉપયોગ કરતા હો તો તમે જાણતા હશો કે તેમાં અમુક નિશ્ચિત પ્લાનમાં વિવિધ ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સના સબસ્ક્રિપ્શન્સ ઉપરાંત ‘વિંક’ નામની મ્યુઝિક સર્વિસનું સબસ્ક્રિપ્શન પણ મળે છે.

હવે કંપની આ લાભ સમેટી રહી છે – વાસ્તવમાં કે વિંક સર્વિસ જ બંધ કરી રહી છે. તેના બદલે એપલ મ્યુઝિકના પેઇડ પ્લાન્સ ડિસ્કાઉન્ટ સાથે ઓફર કરાશે. આ બધું ધ્યાને લેતાં મ્યુઝિક એપ્સમાં બચત તરફ હવે આપણે ધ્યાન આપવું પડશે.

પહેલાં સમજીએ ‘સ્ટ્રીમિંગ’ અને ‘ડાઉનલોડિંગ’નો તફાવત

આજના સમયમાં ઓવર ધ ટોપ (ઓટીટી) પ્લેટફોર્મ પર મૂવી જોવાની વાત હોય કે મ્યુઝિક સાંભળવાની વાત હોય – બે શબ્દો આપણે વારંવાર સાંભળીએ છીએ –  સ્ટ્રીમિંગ અને ડાઉનલોડિંગ.

આપણા સ્માર્ટફોનમાં સારી સ્પીડનું અને પૂરતા પ્રમાણમાં એટલે કે લગભગ અનલિમિટેડ ડેટા કનેકશન મળતું હોય તો મોટા ભાગે આપણે સ્ટ્રીમિંગ કે ડાઉનલોડિંગમાં શું ફેર એની ઝંઝટમાં પડીએ નહીં અને મૂવી કે મ્યુઝિકની મજા માણતા રહીએ. પરંતુ જો તમારામાં જિજ્ઞાસા હજુ જાગૃત હોય તો આ બંને બાબતોમાં ચોક્કસપણે ફેર શું એ જાણવાની તમને ઇચ્છા થઈ શકે. બંને બાબત વચ્ચેનો તફાવત જાણ્યો હોય તો મૂવી કે મ્યુઝિકની મજા વધે એ પણ નક્કી.

સ્ટ્રીમિંગ

સ્ટ્રીમિંગ એ કોઈ પણ પ્રકારનું ઓનલાઇન કન્ટેન્ટ જોવા કે સાંભળવા માટેનો ઝડપી રસ્તો છે. મૂવી કે મ્યુઝિકના સંદર્ભે વાત કરીએ તો તેમાં આપણે મૂવી કે મ્યુઝિકની ફાઇલ ડાઉનલોડ કરવી પડતી નથી.

જ્યારે આપણા ફોનમાં ડેટા કનેકશન ઓન હોય અને કોઈ પણ એપમાં આપણે મૂવી જોવાનું કે મ્યુઝિક સાંભળવાનું શરૂ કરીએ ત્યારે જે તે ફાઇલ ઝડપથી આપણા ડિવાઇસમાં પહોંચે છે, પરંતુ તે ફોનમાં સ્ટોર થતી નથી. આવી સ્થિતિમાં આપણે જે મૂવી જોઇએ કે મ્યુઝિક સાંભળીએ તેની ફાઇલ જે તે સર્વિસના ક્લાઉડમાં જ રહે છે. આપણે તેને જોવા-સાંભળવાનું પૂરું કરીએ એ પછી આપણા ડિવાઇસમાં તેની કોપી રહેતી નથી.

જ્યારે એક જ ઘરમાં ઘણા બધા લોકો એક જ વાઇ-ફાઇની મદદથી પોતાના ફોન કે અન્ય ડિવાઇસમાં મૂવી કે મ્યુઝિક સ્ટ્રીમ કરે ત્યારે તેના માટે જરૂરી ડેટા બધા વચ્ચે વહેંચાઈ જાય. એ જ કારણે આપણે વીડિયો કે ઓડિયોની ક્વોલિટી પોતાના ડેટા કનેકશનની સ્પીડ કે બેન્ડવિથ મુજબ એડજસ્ટ કરવી પડે.

ડાઉનલોડિંગ

આપણે સૌ આ શબ્દથી પરિચિત છીએ. જ્યારે મોબાઇલમાં ડેટા કનેકશન ઉપલબ્ધ હોય ત્યારે આપણે જે તે સર્વિસમાંથી મૂવી કે મ્યુઝિકની ફાઇલ પોતાના ફોનમાં ડાઉનલોડ કરી શકીએ અને પછી ઇન્ટરનેટ કનેકશન વિના, ઓફલાઇન પણ તેની મજા માણી શકીએ.  સ્ટ્રીમિંગની સરખામણીમાં ડાઉનલોડિંગ સામાન્ય રીતે વધુ સારું ગણાય. કારણ કે જો આપણે વાઇ-ફાઇ પર ફાઇલ ડાઉનલોડ કરતા હોઇએ તો બેસ્ટ ક્વોલિટીમાં ફાઇલ ડાઉનલોડ કરી શકાય અને પછી ઇન્ટરનેટ કનેકશન વિના તેનો ઉપયોગ કરી શકાય.

ઇન્ટરનેટ કનેકશન નબળું હોય ત્યારે સ્ટ્રીમિંગમાં જે અવરોધ આવે એવો કોઈ અવરોધ ડાઉનલોડ કરેલી ફાઇલ પ્લે કરવામાં આવે નહીં. આ જ કારણે મોટા ભાગની મૂવી કે મ્યુઝિક એપ કન્ટેન્ટ ડાઉનલોડ કરવાની સગવડ માત્ર પેઇડ સબસ્ક્રાઇબરને આપે છે.

આપણે કન્ટેન્ટ કેવી ક્વોલિટીમાં ડાઉનલોડ કરવું તે નક્કી કરી શકીએ તેમ જ મોબાઇલ ડેટા બહુ ખર્ચાઈ ન જાય એ માટે માત્ર વાઇ-ફાઇ કનેકશન મળે ત્યારે જ કન્ટેન્ટ ડાઉનલોડ થાય એવું સેટિંગ પણ કરી શકીએ છીએ.